Çfarë trashëgon fëmija nga nëna dhe çfarë nga babai? Ja çfarë thotë shkenca

🧬 Çfarë trashëgon fëmija nga nëna dhe çfarë nga babai? Ja çfarë thotë gjenetika

Kur lind një fëmijë, një pjesë e madhe e karakteristikave të tij ndikohet nga informacioni gjenetik që trashëgon nga të dy prindërit.

Ngjyra e syve, flokët, gjatësia, disa tipare të fytyrës dhe predispozita për disa sëmundje janë ndër veçoritë ku gjenet luajnë rol. Por trashëgimia gjenetike është më komplekse sesa ideja se një tipar i caktuar vjen vetëm nga nëna ose vetëm nga babai.

👶 Fëmija merr rreth gjysmën e kromozomeve nga secili prind

Njeriu zakonisht ka 46 kromozome, të organizuara në 23 çifte. Në secilin çift, një kromozom vjen nga nëna dhe tjetri nga babai.

Kjo do të thotë se të dy prindërit kontribuojnë në mënyrë të barabartë në sasinë e ADN-së kromozomale që trashëgon fëmija.

Megjithatë, mënyra se si shfaqen këto karakteristika nuk është gjithmonë e thjeshtë. Disa variante gjenetike janë dominante ose recesive, ndërsa shumë tipare ndikohen nga kombinimi i shumë gjeneve dhe nga faktorët e mjedisit.

👀 Po ngjyra e syve, flokët dhe gjatësia?

Këto karakteristika ndikohen nga shumë gjene të trashëguara nga të dy prindërit.

Prandaj, një fëmijë mund të ketë ngjyrën e syve të ngjashme me njërin prind, ndërsa tipare të tjera të fytyrës apo flokët mund t’i ngjajnë më shumë prindit tjetër.

Edhe gjatësia nuk përcaktohet nga një gjen i vetëm. Ajo ndikohet nga shumë gjene, si dhe nga faktorë të tillë si ushqyerja, shëndeti dhe mjedisi gjatë rritjes.

🧬 Kush përcakton kombinimin XX ose XY?

Në shumicën e rasteve, nëna ka kromozome XX, ndërsa babai XY.

Veza e nënës kontribuon me një kromozom X, ndërsa spermatozoidi mund të mbartë një kromozom X ose Y. Nëse kontribuohet X nga spermatozoidi, kombinimi kromozomik zakonisht është XX; nëse kontribuohet Y, zakonisht është XY.

Pra, në kuptimin kromozomik, spermatozoidi përcakton nëse kombinimi do të jetë zakonisht XX ose XY.

🧬 ADN-ja mitokondriale trashëgohet nga nëna

Ekziston edhe një pjesë e veçantë e ADN-së, e quajtur ADN mitokondriale, e cila gjendet në mitokondri.

Në trashëgiminë njerëzore, ADN-ja mitokondriale transmetohet nga nëna te fëmijët. Kjo ka rëndësi edhe për disa sëmundje që lidhen me ndryshimet në ADN-në mitokondriale.

🩺 Po sëmundjet dhe predispozita gjenetike?

Fëmija mund të trashëgojë nga të dy prindërit variante gjenetike që ndikojnë në rrezikun për sëmundje të caktuara.

Por të kesh një variant gjenetik nuk do të thotë domosdoshmërisht se një person do të zhvillojë një sëmundje.

Për shumë sëmundje të zakonshme, përfshirë diabetin, sëmundjet e zemrës dhe disa lloje të kancerit, rreziku lidhet me një kombinim të faktorëve gjenetikë, mjedisorë dhe të stilit të jetesës.

👨‍👩‍👧 Çfarë merr, pra, fëmija nga secili prind?

Nga nëna: rreth gjysmën e kromozomeve bërthamore, një kromozom X dhe ADN-në mitokondriale.

Nga babai: rreth gjysmën tjetër të kromozomeve bërthamore dhe një kromozom X ose Y.

Nga të dy prindërit: variante gjenetike që ndikojnë në shumë karakteristika fizike dhe biologjike, si dhe në predispozitën për disa sëmundje.

🔎 E rëndësishme: Nuk është shkencërisht e saktë të thuhet se “inteligjencën e merr nga nëna”, “gjatësinë nga babai” apo se një tipar kompleks vjen vetëm nga njëri prind. Shumica e këtyre karakteristikave janë rezultat i ndërveprimit të shumë gjeneve dhe faktorëve të mjedisit.

Në fund, çdo fëmijë është një kombinim gjenetik unik i të dy prindërve. Edhe pse merr afërsisht gjysmën e kromozomeve nga secili, kombinimi i varianteve gjenetike është i veçantë për çdo individ.